ZAMKNIĘTE DRZWI, Magda Szabo

Nie lubię takich książek. Przeczytawszy zdanie „To ja zabiłam Emerenc. I nie ma tu nic do rzeczy to, że nie chciałam jej zniszczyć, lecz ją uratować” wiedziałam, że już nie będę miała spokoju i będę żałowała każdej minuty, której nie mogę poświecić tej książce, a że takich minut mam ostatnio stosunkowo dużo, to pozostała mi tylko niecierpliwość i ukradkowe czytanie podczas gotowania, przysiadywanie na kanapie podczas sprzątania i kradzenie czasu podczas śniadania. Nie lubię takich książek. Burzą one mój wewnętrzny spokój i na czas lektury mają władzę and moimi myślami, które ciągle kręcą się wokół

głównych bohaterek.

„Zamknięte drzwi” Magdy Szabo to powieść spowiedź, napisana z perspektywy jednej z głównych bohaterek – pisarki Magdy, co sugeruje nam, że nie jest to tylko zwykła powieść, ale opowieść o prawdziwych relacjach pomiędzy Magdą Szabo a jej gospodynią. Pisarka sama przyznała, że wiele wątków jest prawdziwych, miała gospodynię Juliskę, z którą wiązała ją szczególna więź, prawdziwy jest też pies Viola oraz historia z nagrodą Kossuta. To, że widzimy Emerenc tylko oczyma pisarki i tylko jej uszami ją słyszymy powoduje, że na początku otrzymujemy portret w krzywym zwierciadle i trudno było mi na nie tylko polubić Emerenc, ale i do niej się przekonać. Emerenc nie jest łatwą we współżyciu osobą. Pracująca niemal całą dobę, wykonuje swoje obowiązki z niezwykłą dokładnością i jest wielce pożądaną gospodynią w wielu domach. To jednak ona wybiera osoby, u których chce pracować, ma swoje własne, zupełnie niezrozumiałe dla innych kryteria wyboru swoich pracodawców, ona tez decyduje kiedy i jak będzie pracować, co będzie gotować. Momentami niezwykle denerwująca, mająca swoje zdanie na temat kościoła, literatury, sztuki i polityki, tak różne od ogółu i tak często dla tego ogółu przykre, ale jak się okazuje, niebezpodstawne. Przez wszystkich znana i przez nikogo właściwie niepoznana, bo wręcz obsesyjnie pilnująca swojej prywatności za zamkniętymi drzwiami mieszkania, przyjmująca gości w sieni lub przed domem. Jednakże to ona spieszy pierwsza z wazą zupy, gdy ktoś zachoruje, pochyli się nad każdym bezbronnym zwierzęciem i człowiekiem.

Ukazanie gorzko-słodkich relacji pomiędzy pisarką a Emerenc to prawdziwy majstersztyk psychologiczny. Znajdziemy tutaj i niezrozumienie i miłość i obrażanie się i zaborczość i narzucanie własnej woli i wzajemne ranienie się słowami. Nie ma dwóch bardziej różnych kobiet – Emerenc, która ceni jedynie prawdziwą pracę fizyczną i pisarka – która zarabia swoim intelektem, “leniwa egzystencja, w której możemy przez pół dnia milczeć, wpatrując się w topole na drugim krańcu ogrodu, nie robiąc nic, co oko mogłoby dostrzec, jednocześnie utrzymując, że właśnie pracujemy”. A jednak zbliżają się do siebie i po czasie wytwarza się pomiędzy nimi taka sieć wzajemnych powiązań, uzależnień i uczuć, że nie potrafią już bez siebie żyć. Relacje te czasami przypominają te pomiędzy matką a córką, czasami zaś zostają odwrócone do góry nogami. Czy obydwie jednak kochają tak samo? Czy tak do końca potrafią się zrozumieć?

Nie lubię takich książek, bo nie potrafię o nich napisać tak, jak na to zasługują. Nie lubię takich książek, bo nie jestem w stanie oddać ich klimatu tajemnicy, mrocznych sekretów i tego niezwykłego napięcia podczas czytania. Nie lubię takich książek.

Takie książki uwielbiam, bo po ich przeczytaniu  wiem, że właśnie spotkałam się z niezwykłą literaturą, która pozostawia mnie w stanie czytelniczego stuporu. Nie potrafię siegnąć po inną książkę, bo ta wciąż jeszcze we mnie żyje, niepokoi i porusza.

Niestety nie widziałam filmowej adaptacji tej książki, ale bardzo chciałabym ją zobaczyć. Helen Mirren w roli Emerenc z pewnością jest wspaniała, mogłam ją tylko podejrzeć w tych krótkich filmikach:

____________
Magda Szabo, Zamknięte drzwi, przeł. Krystyna Pisarska, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1993, s. 237.