PIŁAT, MAGDA SZABO

„Piłat” Magdy Szabo to jedna z tych książek, którą wzięłam do ręki wieczorem z zamiarem przeczytania jednego lub dwóch rozdziałów przed snem, a skończyłam o trzeciej nad ranem. Ta literacka perełka przykuła mnie  do fotela, wprowadziła w czytelniczą hipnozę, z której ocknęłam się kilka godzin później, z zimną herbatą w filiżance, zdziwiona, że minęło tyle godzin. Emocje powoli spływały ze mnie, a ja leżałam w ciemności z tysiącem myśli w głowie wiedząc, że już nie zasnę do rana.

Cztery rozdziały: Ziemia, Woda, Ogień, Powietrze opisują osobowość czterech bohaterów: Wincentego, Staruszki, Izy i Antola. Wincenty i Staruszka są małżeństwem od wielu lat. Najbardziej na świecie kochają siebie nawzajem, swoją córkę Izę i do pewnego czasu Antola – jej męża, który z czasem staje się byłym mężem i odsuwa się od świata Szöcsów. Kiedy Wincenty umiera, cały świat Staruszki – Etelki Szöcs się kończy. Ona, która zawsze była dla kogoś, dzieliła siebie na najdrobniejsze kawałki, aby każdy przez nią kochany mógł dostać swoją część, nie miała po co żyć. Iza, osoba z wielką rysą na charakterze, na zewnątrz doskonała lekarka i wspaniałomyślna osoba, zabiera matkę do siebie. Wszystko jednak idzie nie tak. Staruszka, która ofertę przyjęła z radością, pragnęła dzielić z kimś życie,  być jego częścią, ale została prawie ubezwłasnowolniona. Zabrano jej prawo do przeżywania żałoby po swojemu, nie mogła zdecydować, które rzeczy z odciskami wspólnego życia z Wincentym może zabrać do swojego nowego domu. Ofiarowano jej piękny pokój, modne ubrania, pieniądze, odmierzaną miłość i cień zainteresowania. Z osoby, która zawsze czuła się potrzebna, stała się  obowiązkiem, a z czasem zawadą....

„Piłat” to książka o trudnych relacjach dorosłe dzieci – starzy rodzice. W książce w tym układzie, w którym się wszyscy kochają i mają dobre intencje, żyją we własnym świecie wyobrażeń na temat drugiej osoby i przeświadczeniu, że wiedzą lepiej, co drugiej stronie potrzeba,  przegrywają wszyscy.  W oczy kłuje brak rozmowy, chęci dowiedzenia się czegoś o drugiej osobie, tak jakby potrzeby, pragnienia, możliwości nie ulegały zmianie. Staruszka nie jest tą energetyczną, pełną werwy matką, Iza nie jest tą młodą kobieta, która opuściła dom rodzinny kilka lat temu. Niby oczywiste, ale nie dla zainteresowanych stron. Żaden z bohaterów nie jest na wskroś zły, boli tylko brak empatii i ukrywanie swych bolączek przed drugą stroną.

Kto jest wiec tym Piłatem? Tym, który niby zrobił dużo, ale w efekcie nie zrobił niczego istotnego, aby zapobiec tragedii, tylko „umył ręce”? Przez całą lekturę podskórnie czujemy tą odpowiedź , a na ostatnich stronach palcem wskaże Antol.

Ile takich Staruszek i Staruszków cierpi w milczeniu, samotnie, w czterech ścianach domu? Niby żyją z rodziną, ale tak właściwie to obok, hodują więc hektary warzyw i dziergają kilometrowe szaliki, aby udowodnić, że są potrzebni, coś warci, że dbają. Ile takich Iz bierze udział w wyścigu szczurów, żyjąc pracą i kochając tak naprawdę tylko siebie? Tłumaczą, że potrzebują czasu, przestrzeni dla siebie, zgadzam się – to jest ważne, ale sami rzucają innym tylko okruszki ze stołu, które nic ich nie kosztują.

„Piłat” Magdy Szabo jest książką, która podarowała mi nie tylko bezsenną noc, ale zostawiła wiele pytań, na które często nie ma jednej odpowiedzi.  Piękna, poruszająca to proza, która rozbudziła mój apetyt na inne książki tej autorki.

Magda Szabo, Piłat, przeł. Olga Wybranowska, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1976, s.275.

-------------------------------

Książkę przeczytałam w ramach wyzwania Book-Trotter - literatura węgierska, Trójka e-pik.