Herbjørg Wasmo naszła mnie niespodziewanie. Tak sobie kiedyś myślałam o książkach, które zrobiły na mnie duże wrażenie i wśród nich jest „Księga Diny” tejże autorki. Zatęskniłam za tym specyficznym prowadzeniem opowieści i zaglądaniem do mrocznych dusz ludzkich. „Pokolenia” jeszcze nie mam, aczkolwiek do mnie leci i pewnie kiedyś doleci, zamówiłam sobie tą książkę u męża z okazji naszej niedawnej rocznicy ślubu. Czytanie „Domu ze ślepą werandą” ma jeden minus – wiem, że to pierwsza część trylogii, dwóch pozostałych tomów nie przetłumaczono na polski, na angielski również nie, a po norwesku już się raczej czytać nie nauczę. Mam jednak nadzieję, że kiedyś doczekam się tłumaczenia na jakiś znany mi język. W końcu jeśli wydano „Pokolenie”, to może i „Dom ze ślepą werandą” też się doczeka. Po przeczytaniu tej książki wiem już, że powinien, bo to doskonała proza. Kilkanaście stron zajęło mi wgryzanie się w powieść, a potem nie mogłam już oczu od niej oderwać, bo bałam się, że coś mi umknie, że coś przeoczę. Skończyłam czytać, gdy prawie świtało, bardzo nierozsądnie mając dwójkę dzieci.
Herbjørg Wassmo potrafi słowem opisać każdy odcień mroku życia, szarość codziennego dnia, ciemność zaułków ludzkiej duszy. Jasnych momentów w tej książce jest niewiele, próbują się przebić, ale zostają stłamszone przez ciemność i „groźność”.
Gdzieś na Lofotach, w małej rybackiej wiosce, mieszka w wieloizbowcu rudowłosa Tora. W trudnych powojennych latach pięćdziesiątych, gdzie nikt nie ma pieniędzy, a wielu także pracy, ubrania przerabia się wielokrotnie, wychodek jest punktem spotkań mieszkańców i miejscem odosobnienia, jest chłodno i głodno -jej dzieciństwo nie jest wesołe. Matka pracuje ciężko oprawiając ryby, a ojczym Henryk... Najlepiej żeby nie istniał. Jej życie jest napiętnowane, urodziła się bowiem ze związku jej matki z okupantem. Z Niemcem. W Norwegii jeszcze nie zapomniano, pamięć o tragicznych latach pod niemiecką okupacją jest wciąż żywa i krwawi, zieje nienawiścią. Co ważne, nie urodziła się z przemocy, a z miłości i to Norwedzy zabili jej niemieckiego ojca.
Powieść nie miałaby może aż tak tragicznej wymowy, gdybyśmy nie patrzyli na wszystkie wydarzenia oczami Tory. To ona nam obnaża swoje lęki, przerażenie, niemoc, nienawiść. To ona słowami skrzywdzonej dziewczynki opowiada nam o tym, jak to jest być dzieckiem molestowanym seksualnie, które nie może uwolnić się od swojego oprawcy. Dla Tory bowiem nie jej pochodzenie jest przekleństwem, ale owa groźność. Opowiada o tęsknocie za matką, która chociaż jest blisko, to jednak jest daleka, bo sama nie może się uporać ze swoimi demonami. A Tora nie ma nikogo, tylko ją. A przecież „Dzieciaki zawsze były sprawą kobiet”.
Tora nie prosi o pomoc, nie skarży się nikomu, sama niesie swój krzyż, bo nie przyszłoby jej do głowy, że może być inaczej i że mozna coś zmienić. Strach to jej drugie imię, a beznadzieja trzecie. I ten strach oraz beznadzieja udzielają się czytelnikowi.
Mroczna i bardzo smutna to opowieść, aż chciałoby się mieć możliwość doczytania jak potoczą się losy Tory i innych mieszkańców wieloizbowca. Czy można jednak mieć odrobinę nadziei? Myślę, że nie. Może kiedyś się przekonam, czy miałam rację.
Jeśli ktoś, kiedyś będzie miał możliwość przeczytania, to polecam ogromnie, mimo trudnej tematyki. Wassmo jest mistrzynią opisywania ludzkich dramatów, jest jedną z niewielu pisarzy, którzy potrafią naprawdę wstrząsnąć czytelnikiem.
______________
Herbjørg Wassmo, Dom ze ślepą werandą, przeł. Adela Skrentni, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1991, s. 214.
„Niech wieje dobry wiatr” Lindy Olsson stała już
na mojej półce długo, nawet już nie pamiętam kiedy i dlaczego ją kupiłam. Weszłam
w świat tej książki bez znajomości nawet opisu z tylu okładki i dobrze, bo nie
powinno się go czytać przed lekturą. Misterny świat debiutanckiej powieści
Olsson, w którym w tle gra druga część trzeciej sonaty
d-moll na skrzypce i fortepian Brahmsa, oczarował mnie od
pierwszej strony. Wspaniale jest odnaleźć na własnej biblioteczce prawdziwą perełkę,
która uwiedzie lirycznym językiem, zadziwi pięknymi pejzażami, wzburzy fale
emocji.
Potrzebowałam dobrych kilku dni, aby ochłonąć,
a i teraz nie wiem, czy jestem w stanie o tej książce napisać, bo nie chcę zburzyć
obrazów, które mam w głowie, pisać o niej nieporadnymi słowami, które nie są w
stanie oddać, jak piękna jest to książka.
„Niech wieje dobry wiatr” to opowieść o dwóch
kobietach. Veronika to trzydziestoletnia początkująca pisarka, która wyjeżdża
do Västra Sängeby, aby uciec przed demonami przeszłości
i spróbować zmierzyć się ze swoją drugą książką. Astrid to staruszka, mieszkająca
tam od zawsze, która uczyniła świadomie ze swojego domu własne więzienie, wybrała
los pustelnicy otrzymując tym samym przydomek wiedźmy i dziwaczki. Obydwie zaś mają
blizny na duszy, ale także wciąż krwawiące rany. Różni ich tak wiele, a jednak powoli
łączy ich subtelna nic porozumienia, która z czasem zmienia się w głęboką przyjaźń
opartą na intuicji, umiejętności słuchania i ogromnym takcie. Taką, kiedy
niewypowiedziana myśl już łączy się z myślą drugiej strony, a spojrzenie i
delikatny dotyk znaczy więcej niż potok słów. Astrid i Veronika odkrywają przed
sobą fragmenty swoich historii, te najważniejsze, ukryte gdzieś głęboko i nigdy
wcześniej niewypowiedziane na głos. Przepiękny dialog dwóch zranionych,
samotnych serc. Przeglądają się w sobie niczym w lustrach, a słowa i obecność
tej drugiej mają moc oczyszczającą i uzdrawiającą. Kiedyś Astrid napisze: "Poznałaś mnie jak nikt inny na świecie. Przez bardzo
długi czas czerpałam ulgę z tego, że nic nie miałam. Nikogo. Teraz jednak wiem, że nie
jesteśmy stworzeni, aby żyć w ten sposób”.
Nad ich opowieściami unosi się zapach
symbolicznych poziomek, tragicznych konwalii oraz naleśników. I muzyka.
Linda Olsson przepięknie opowiada o ludzkich
uczuciach i samotności, tak subtelnie i z ogromnym wyczuciem. Język wibruje,
wabi dźwiękiem, kolorem, smakiem i zapachem. Można się zanurzyć w tej
tragicznej historii i zapomnieć o całym świecie wokół.
Jeszcze jedna rzecz poruszyła mnie bardzo w
tej książce. Przyroda.
Przyroda, która odgrywa ważną rolę, a Autorka
maluje niezwykle poetyckie pejzaże nacechowane sentymentem osoby, która mieszka
daleko od swego rodzinnego kraju i przechowuje zapamiętane widoki niczym cenne
klejnoty w szkatułce swoich wspomnień.
Wstrząsająca emocjonalnie powieść, smutna, a
jednak przywołująca uśmiech na twarzy i dająca nadzieję.
“Niech wieje dobry wiatr.
Niech sypie bialy śnieg.”
Jedna z najpiękniejszych opowieści o
kobietach, jaką dane mi było przeczytać.
___________
Linda Olsson, Niech wieje dobry wiatr, przeł. Urszula Szczepańska, Wydawnictwo G+J
Gruner&Jahr, Warszawa 2008, s. 220.
----------------
Książkę przeczytałam w ramach wyzwania Czytamy literaturę skandynawską, Book-Trotter, Z półki 2013.
Uwielbiam to uczucie, kiedy po zamknięciu książki mam to poczucie, że właśnie przeczytałam coś dobrego.
Tak do tej pory miałam ze wszystkimi książkami Johana Theorina. „Święty
Psychol” nie należy do kwartetu olandzkiego, to zupełnie inna historia, której
akcja ma miejsce głównie w sennym, małym miasteczku Valli. Nie jest to też kryminał,
chociaż trupy są, nawet dwa, ale dopiero pod koniec książki. To raczej thriller
z elementami powieści psychologicznej lub powieść psychologiczna z elementami
thrillera. Nie mogę się zdecydować za która opcją się opowiedzieć. Za to oczywiste dla mnie jest to, że „Święty
Psychol” to kolejna bardzo dobra książka szwedzkiego autora, podczas lektury której
lęk czai się gdzieś pod skórą, a atmosfera zagrożenia wisi w powietrzu.
Szpital Psychiatryczny Świętej Patrycji
nazywany jest przez mieszkańców miasteczka Świętym Psycholem. To tam za jego
murami leczą się pacjenci, sławni niejednokrotnie na cały kraj z powodu
strasznych czynów, których się dopuścili. Tuż obok szpitala mieści się
przedszkole dla dzieci, których jeden z rodziców
znajduje się w owej leczniczej placówce. Przedszkole i szpital są połączone łącznikiem,
przez który dzieci przechodzą do pokoju odwiedzin, gdzie mają okazję spotkać się
z ojcem lub matką. Jest to ważny punkt terapii nie tylko dla pacjentów, ale także
namiastka normalności dla dzieci, które w ten sposób nie są pozbawione kontaktu
z rodzicem. W owym przedszkolu zwanym „Polaną” pracę otrzymuje nowy wychowawca
przedszkolny Jan Hauger, mający już kilkuletnie doświadczenie w opiece nad dziećmi,
jednakże do tej pory pracujący wyłącznie na zastępstwa, a praca w
przyszpitalnym przedszkolu ma być jego pierwszą stałą pracą.
Z początku Jan nie budzi żadnych zastrzeżeń,
wydaje się być sympatyczny i bardzo oddany dzieciom, ale z czasem dowiadujemy się
o nim coraz więcej, a ta wiedza budzi ogromny niepokój. Jan bowiem ukrywa
straszną tajemnicę, a nawet dwie. Jedna z nich dotyczy pewnej placówki o nazwie
„Ryś” i zaginięcia pewnego chłopca, a druga dzieciństwa samego Jana. Szybko
orientujemy się, że Jan nie wybrał „Polany” przypadkowo, to było głęboko przemyślane
posunięcie. Coś więcej łączy Jana ze Świętym Psycholem...
Akcja „Świętego Psychola” jest niespieszna,
ale wcale nie znaczy to, że się wlecze, przebiega w kilku przestrzeniach
czasowych, ale wcale nie jest zagmatwana. Wszystko w niej jest przemyślane i
logiczne, a Theorin świetnie buduje napięcie.
To książka o tym, jak bardzo można skrzywdzić
dziecko i jakie dramatyczne konsekwencje tego ponosi już dorosły człowiek. To opowieść
o samotności, niezrozumieniu, lęku przed ludźmi. To historia o wielkiej miłości
z dzieciństwa, z którą nic się już później nie może równać. Niby wszystko jest
takie jasne, proste i przewidywalne, ale to tylko pozory.
Prosta historia, a napisana w taki sposób, że
emocje sięgają zenitu i tylko trochę słabną po przeczytaniu zaskakującego zakończenia.
Kolejna świetna książka Johana Theorina, która tylko
zaostrza apetyt na więcej.
___________
Johan Theorin, Święty Psychol, przeł. Barbara Matusiak, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2013, s. 436.
------------------
Książkę przeczytałam w ramach wyzwania Book-Trotter, Czytamy literaturę skandynawską.
Komisarz Frans Palmu to jeden z najbardziej irytujących
detektywów, jakich znam. Przekonałam się już o tym czytając „Kto zabił panią Scrof?”. Przy tym jest niezwykle zabawny, ze swoim kreowaniem się na wielkiego erudytę,
zamiłowaniem do dobrych cygar, wykwintnych posiłków i przejażdżek taksówkami,
za które nie znosi płacić. To śledczy w starym, dobrym stylu Sherlocka
Holmes’a, który kolekcjonuje wszystkie ślady, dedukuje i jest zawsze kilka kroków
przed całą resztą – swoimi współpracownikami oraz nami, czytelnikami.
„Błąd komisarza Palmu” zabiera nas do
Helsinek, które tym razem są jakby na uboczu, nieco zamglone, a przez to kierujące
naszą uwagę wyłącznie ku kryminalnej zagadce. Taivo Virta i tym razem jest
narratorem powieści, dalej jest niedomyślny i gapowaty. Oprócz kariery
policjanta osiągnął sukces jako autor powieści na temat morderstwa pani Scrof.
To oczywiście nie znajduje uznania w oczach jego przełożonego, ale jestem
przekonana, że Palmu skrycie zazdrości mu i wyższego wyksztalcenia i elokwencji
i samej książki. Swoja
sympatię dla młodego stażysty starannie ukrywa, dalej odnosi się do niego
arogancko i wyśmiewa jego hipotezy śledcze.
Nic nie zapowiada, że senny poniedziałek
zostanie zakłócony wiadomością o domniemanym wypadku helsińskiego playboya i
milionera. W willi denata Brunona Rygsecka, udziałowca koncernu Rykamo, jest
podejrzanie tłoczno, już z samego ranka zebrała się tam nie wiadomo po co finansowa
elita Helsinek. Waltari buduje akcję i kreśli
bohaterów tak, że wszyscy są podejrzani, fotograficznie wręcz kreśli ich portrety
oraz dba o detale. Każda osoba zresztą coś ukrywa i kłamie. Jakże uwierzyć, że
Brunon pośliznął się na mydle, wpadł do basenu i utopił się we własnej łazience
przy zgaszonym świetle? Aby rozwiązać tą zagadkę, w której dochodzenie opiera się
tylko na poszlakach, Palmu musi poskromić swoją naturę i zagrać rolę
kompletnego nieudacznika i bardzo przeciętnego detektywa tylko po to, aby na końcu
złapać wszystkich w garść i wprowadzić w olbrzymie zdumienie.
Drugi tom cyklu o komisarzu Palmu podkreśla klasę
Waltariego nie tylko jako twórcy powieści historycznych, ale także jako autora powieści
kryminalnych. „Błąd komisarza Palmu” to klasyka gatunku, bez trupów ścielących się
co drugą stronę, morza krwi i kaskaderskich pościgów, za to trzymająca w napięciu
od pierwszej do ostatniej strony i zaskakująca zaskoczeniem. Sama oczywiście próbowałam
rozwikłać zagadkę, ale bliżej było mi do stażysty Virty niż do Palmu, to zaś
dla mnie także oznacza, że przeczytałam świetny kryminał.
__________
Mika Waltari, Błąd komisarza Palmu, przeł. Sebastian Musielak, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2011, s. 297.
--------------------
Książkę przeczytałam w ramach wyzwania Czytamy literaturę skandynawską, Z literą w tle, Z półki - 2013, Book-Trotter.
„Egipcjanin Sinuhe” Waltariego to, mam wrażenie,
jedna z tych książek, którą czytali wszyscy oprócz mnie. Podskórnie czułam, że
to książka, którą będę smakować powoli i ogromnie się cieszyć każdym napisanym słowem.
Nie myliłam się. To ponad 600 stron pięknej, napisanej kwiecistym językiem,
lektury, osadzonej w starożytnym Egipcie za czasów panowania Amenhotepa
IV Echnatona.
Kilka książek historycznych z tego okresu już czytałam,
więc wiele rzeczy było mi znanych, co jednak wcale nie powodowało, że książkę czytałam
z mniejszym zainteresowaniem, wręcz przeciwnie. Realia powieści są dobrze oddane,
jeśli chodzi o stan wiedzy z pierwszej polowy XX wieku, niektóre wątki oparte są
na ówczesnych przypuszczeniach, ale i teraz, mimo badan DNA, wciąż nie wiemy
wszystkiego o XVIII dynastii. Wciąż na przykład naukowcy spierają się, gdzie
faktycznie był pochowany faraon Echnaton, a to tylko jedna z wielu wątpliwości.
Książka to rodzaj pamiętnika – spowiedzi
lekarza Sinuhe, byłego królewskiego trepanatora, który w jesieni swego życia został
wygnany z ziemi egipskiej na wybrzeże Morza Czerwonego. Chociaż wielokrotnie podkreśla,
że spisuje on swoje dzieje dla siebie, to dbałość z jaką to robi oraz
przechowuje piętnaście ksiąg traktujących o jego życiu sugeruje, iż ma on nadzieję,
że ktoś kiedyś je przeczyta i wyciągnie wnioski.
Opowiada on nam koleje swego życia zaczynając
od dzieciństwa, kiedy jako noworodek został znaleziony, niczym Mojżesz, w łódce
uplecionej z sitowia, zaplatanej w szuwarach Nilu. Sinuhe nie został jednak
odnaleziony przez egipską królową, a przez Kipe, żonę lekarza biedoty -
Senmuta. Bezdzietna para usynowia go, a Kipa nadała mu baśniowe imię, które
niejako zdeterminowało jego losy. Sinuhe dostaje od swoich przybranych rodziców
wszystko co najlepsze, przede wszystkim miłość, mądre rady, ale także możliwość
poznania pisma, a to w tamtych czasach otwierało wiele drzwi. Sinuhe początkowo
uczy się sztuki lekarskiej od Senmuta, później od kaplanow Amona, ale wciąż
jest głodny wiedzy i poznania odpowiedzi na najstarsze pytanie świata:
„dlaczego?”. Dzięki łutowi szczęścia poznaje odpowiednich ludzi lub po prostu
znajduje się w odpowiednim miejscu o odpowiedniej porze, a to zmienia jego życie
na zawsze. Zostaje cenionym lekarzem, także na dworze faraona i zaufanym człowiekiem
Horemheba. Syria, Babilon, Mitanni, Amurru, Hatti, Kreta – te wszystkie miejsca
poznał Sinuhe, w nich uczył się sztuki lekarskiej, zdobywał cenne informacje
dla swoich ważnych, egipskich przyjaciół, ale także uczył się życia. O ile podróże
pozwoliły mu nabrać biegłości w zawodzie lekarza, to niestety w życiu nie radził
sobie kompletnie, w czym nie pomagała mu głowa nabita ideałami i ideami oraz skłonność
do filozofowania. Nie na darmo Echnaton nadał mu imię Ten, Który jest Samotny. Spotkane
na życiowej ścieżce kobiety przynosiły mu bol i cierpienie, począwszy od
okrutnej i pięknej kurtyzany Nefernefernefer, poprzez Mineę – wielką,
platoniczną miłość Sinuhe, kapłankę kreteńskiego boga-byka, a skończywszy na
Merit – barmance z „Ogona Krokodyla”.
Dobry, na ogół szlachetny Sinuhe wydaje się
czasami postacią nieco mdłą, szczególnie jeśli zestawimy go z barwnym,
niezwykle charakternym Kaptahem – jego niewolnikiem i przyjacielem. Tak, Kaptah
był zdecydowanie tym wszystkim, czym Sinuhe nigdy nie był. Ta niezwykła przyjaźń
i trwanie przy sobie jest niezwykle barwnym wątkiem powieści, a polemiki, które
toczą ze sobą pan i jego niewolnik niejednokrotnie wyciskają łzy śmiechu. Jeśli
już jestem przy rozmowach, to nadmienię, że postacie w „Egipcjaninie Sinuhe”
nie rozmawiają ze sobą, one do siebie przemawiają, pouczają się wzajemnie, często
ubarwiając swe wypowiedzi złotymi myślami. Styl bardzo specyficzny, ale
idealnie oddający charakter tamtych czasów, a genialne "twoja mowa
jest dla mnie jak brzęczenie much", pojawiajace się zresztą
wielokrotnie, nie można wręcz zapomnieć.
Postać Sinuhe jest bardzo ciekawa, ale dla mnie
jeszcze bardziej interesująca była cała otoczka historyczna i obyczajowa.
Konflikty polityczne, życie dworskie nie tylko na dworze faraona, ale także na
dworze króla Babilonu, życie zwykłych ludzi, praktyka lekarska w ówczesnych
czasach... Długo mogłabym jeszcze tak wymieniać.
Cokolwiek napisałabym o tej książce, to wiem,
że nie jestem w stanie oddać tego, jak bardzo mnie “Egipcjanin Sinuhe” porwał i jak wielkie na mnie wywarł wrażenie.
Niezwykle smutna to i piękna powieść. Najbardziej zadziwia mnie jej ponadczasowość,
bo „Nawet gdyby
przyszły
czasy, kiedy nie będzie już bogatych ani biednych, to zawsze jeszcze będą mądrzy i głupi, chytrzy i naiwni. Tak zawsze było i tak też pozostanie na zawsze. Silny stawia stopę na karku słabego, a chytry wyłudza od naiwnego sakiewkę i każe głupiemu pracować dla siebie”.
Po tak wspaniałej lekturze nie mogłam sobie darować i musiałam jeszcze raz wrócić, chociaż na dwie godziny do świata, ktory stworzył Mika Waltari. W 1954 roku Michael Curtiz wyreżyserował "The Egiptian". Film był dobrze przyjęty, został nawet nomiwany do Oscara za najlepsze zdjęcia, a odtwórczyni roli Nefernefernefer - Bella Darvi - otrzymała Złoty Glob jako najbardziej obiecująca nowa aktorka. O mały figiel film miałby naprawdę gwiazdorską obsadę, bo Sinuhe miał zagrać sam Marlon Brando, a Marilyn Monroe przegrała batalię o rolę Nefernefernefer z ówczesną kochanką producenta filmu. A sam film? Cóż, jest to typowa amerykańska produkcja, naciągająca realia historyczne do swoich potrzeb i nijak ma się do książki. Można zobaczyć, ale nie trzeba.
___________
Mika Waltari, Egipcjanin Sinuhe, przeł. Zygmunt Łanowski, Książnica, Katowice 2011, s. 656.
-------------------
Książkę przeczytałam w ramach wyzwania Book-Trotter, To już było, Z literą w tle, Czytamy literaturę skandynawską, Najpierw książka potem film.
