PIĘKNE DNI ARANJUEZU, MARIA PRUSZKOWSKA

W tym roku miałam już przyjemność obcować z „Przyślę pani list i klucz” oraz „Życie nie jest romansem ale..” Marii Pruszkowskiej. Obydwie książki mnie zauroczyły, napisane lekkim, żartobliwym piórem opowieści o rodzinie moli książkowych, w której czytają wszyscy i cenią sobie najbardziej te chwile, kiedy mogą być sam na sam z książką. W tej przedwojennej rodzinie imiona maja związek z  postaciami literackimi, sam ojciec zwraca się do córek per „Moje Panny Córki”, a wszyscy znają nie tylko doskonale klasykę polską i światową, ale mówią cytatami z książek. Nad tymi książkami rechotałam praktycznie cały czas, wypisywałam cytaty, ale po jakimś czasie okazało się, ze przepisałam większość tekstu. Dziwiłam się, że Maria Pruszkowska, autorka takich błyskotliwych, napisanych z ogromnym humorem książek, jest praktycznie nieznana szerzej polskim czytelnikom.

Maria Pruszkowska - źródło

„Piękne dni Aranjuezu” to nie książka o książkach. We wstępie czytamy:

 Perorując pośród gromady zirytowanych koleżanek i kolegów, zawołałam z wypiekami na twarzy:

- Świat został idiotycznie stworzony! Ktoś wreszcie powinien się tym zająć i tak wszystko zorganizować, żeby każdy człowiek te najbardziej potrzebne mu do istnienia rzeczy, jak dach nad głową, skromne jedzenie, skromna odzież otrzymywał bez pracy. Bez harowania na to przez dziesięć godzin na dobę. Słuchajcie! – wrzasnęłam głośniej, porwana tak nadzwyczajną ideą. – To byłoby dopiero życie!

            Połowa słuchających oblizała się lubieżnie na widok roztaczanych przeze mnie rewelacyjnych perspektyw, a ja kończyłam:

- To byłaby dopiero epoka „pięknych dni Aranjuezu”, czyli „Aranżuezu”, mówiąc z francuska, „ Aranchuezu” – z hiszpańska – popisywałam się swą erudycją. – Patrz „Don Karlos” Schillera – dodałam już ciszej na użytek bliżej stojących koleżanek.

            Z taką to właśnie wizją idealnego świata wystąpiłam publicznie i nawet mi do głowy nie przyszło, że zaczajony miedzy segregatorami diabeł uśmiechnął się złośliwie i zanotował smołą na moim koncie: Zrealizować jej te marzenia. Niech bez pracy ma dach nad głową, niech ma odzież i wyżywienie, niech zrealizują się jej „piękne dni Aranjuezu”. Hi hi – zaśmiał się skrzypiąco, a ja pomyślałam, że odgłos ten wydają zawsze same się otwierające drzwi krzywo ustawionej szafy.

Narratorka książki, a jednocześnie główna bohaterka, ktorej imienia nie poznajemy,  została wywieziona na roboty do Niemiec. Po raz pierwszy spotykamy ja w powstańczej Warszawie, gdzie ukrywała się w piwnicy. Tam poznaje Irenę – swoją wojenną przyjaciółkę. Spotkanie to ma niebywały wpływ na jej życie, dzięki niemu bowiem wciąga się w wir powstańczych wydarzeń, razem idą przed czołgami pędzone przez Niemców na powstańczą barykadę (jest to wpleciony motyw autobiograficzny). Dostają się do obozu w Pruszkowie, a potem zostają wywiezione na roboty do Niemiec. Na swojej ścieżce znajdują w rowie Sabinę oraz Aurorę-Asie-Paulinę za piecem. Zawierucha wojenna rzuca ich do Lipska, który zostaje zrównany z ziemią przez aliantów, a stamtąd do Neustadt, gdzie w obozie pracy doczekują końca wojny. Los chichocze na stronach książki, ponieważ spełnia się „marzenie” głównej bohaterki, tutaj znajduje swój Aranjuez.

Przygody głównej bohaterki, napisane są z ogromną dawką humoru. W jednym z  artykułów na temat Marii Pruszkowskiej przeczytałam: „Pytana o dewizę życiową, zapewniała, że jeżeli człowiek już żyje, to powinien żyć jak najprzyjemniej dla siebie i dla innych, jak najżyczliwiej dla siebie i dla innych. Cóż jeszcze? Dać czytelnikowi pogodny humor i udowodnić, że życie ma w sobie wiele wdzięku, tylko trzeba umieć żyć.”.  To dokładnie dostajemy w tej książce. Ciężkie warunki obozowe, strach przed bombardowaniami, konieczność walki o poprawienie swojego bytu, czy chociażby historia Aurory-Asi-Pauliny osnute są mgiełką śmiechu. Autorka w sprytny sposób pokazuje nam, że nawet takie życie nie musi być pozbawione humoru przedstawiając nam komiczność pewnych sytuacji czy zachowań. Jej postacie są bardzo realne, nie ma tutaj bohaterów bez skazy, ludzie są ludzcy ze swoimi słabościami, bolączkami i strachem.

Książka podobała mi się, ale moim zdaniem daleko jej do "Przyślę panu list i klucz" oraz "Życie nie jest romansem, ale...", a może zwyczajnie miałam zbyt wysokie wymagania. 

Edit: Sięgnęłam po "Piękne dni Aranjuezu"  głównie dlatego, że kilka razy w internecie natknęłam się na informacje według których należałoby ją zaliczyć do wspomnianego cyklu. Pamiętam, że Alinę wywieziono na roboty do Niemiec, jednakże bezimienna bohaterka oraz brak odnośników w tekście do uwielbianej przeze mnie rodziny moli książkowych sugerowałoby, że to po prostu błąd. Ktoś ma jakieś informacje na ten temat, oprócz Dabarai w komentarzach pod tym tekstem (której, a propos, dziękuję za zwrócenie uwagi)?

Maria Pruszkowska, Piękne dni Aranjuezu, s. 190, Wydawnictwo Morskie, Gdynia 1965.


Zdania napisane kursywa są cytatami pochodzącymi z książki.

-----------------------------------

Książkę przeczytałam w ramach wyzwań "Wojna i literatura" oraz "Tydzień bez nowości".